De nieuwe keerlus

  • De nieuwe keerlus en het nieuwe tramnet
  • De situatie in Deurne en de vraag van 6 miljoen...
  • Wat met de districten?
  • De keerlus en de opwaardering van onze straten
  • De goednieuwsshow

De nieuwe keerlus en het nieuwe tramnet

De aanleg van een nieuwe keerlus over Gitschotellei-Drakenhoflaan-Boekenberglei-Cruyslei ter hoogte van de Sint-Jozefkerk in Deurne-Zuid kadert in de nieuwe mobiliteitsvisie van De Lijn en de Stad Antwerpen. Het volledige openbaar vervoersnet in en rondom Antwerpen wordt momenteel hertekend. De nieuwe mobiliteitsvisie van de Stad en De Lijn zal steunen op het principe van “basisbereikbaarheid dankzij combimobiliteit”, gekenmerkt door kortere lijnen en meer overstappen (zie o.a. de Themacommissie mobiliteit, juni 2020: https://www.antwerpen.be/nl/overzicht/bestuur/volg-de-commissies-live/themacommisie-mobiliteit).

Voor het afleggen van the first and last mile (de eerste en de laatste mijl) van en naar een bestemming zullen reizigers ook op andere mogelijkheden dan louter het openbaar vervoer moeten vertrouwen (bijvoorbeeld op deelfietsen, -wagens of –steps). De Lijn moet deze hertekening op een budgetneutrale manier doorvoeren. Dit betekent dat er 0,0 euro zal worden geïnvesteerd. In de praktijk komt dit neer op de afschaffing en inkorting van verschillende tram- en buslijnen. Want wanneer er ergens een extra halte bijkomt, moet er elders één verdwijnen om budgetneutraal te zijn. Dit zal zorgen voor een inkrimping van het aanbod, omdat men vooral zal inzetten op de stadskernen en lijnen richting grote attractiepolen (https://www.delijn.be/nl/overdelijn/organisatie/toekomst-waarden/basisbereikbaarheid/).

 

Het nieuwe vervoersplan van De Lijn.

De situatie in Deurne en de vraag van 6 miljoen…

Ondanks de hierboven genoemde budgetneutraliteit, zal er 6 miljoen euro worden geïnvesteerd in de nieuwe keerlus ter hoogte van de Sint-Jozefkerk, zodat tramlijn T10 (dit is de huidige tramlijn 4) ingekort kan worden, en zodat de huidige keerlus ter hoogte van Eksterlaar kan verdwijnen. In de toekomst zullen de volgende tramlijnen rijden in Deurne-Zuid: M9, T10 en T13, waarvan dus enkel T10 zou keren aan de nieuwe lus.

Overzicht van alle keerlussen (incl. de geplande keerlus) in de buurt van de Boekenberglei.

De Stad Antwerpen zal de 6 miljoen euro voor de nieuwe keerlus voorschieten of prefinancieren aan De Lijn. Daarnaast zal nog minstens 6 miljoen euro worden geïnvesteerd voor de heraanleg van de betrokken straten:
- aandeel Aquafin: geraamd op 1,5 miljoen euro;
- aandeel wegenwerken: geraamd op 4 miljoen euro;
- aandeel Groendienst (in afwachting van nieuwe rapporten en bijkomende kosten voor Drakenhoflaan en Gitschotellei): 500.000 euro voor de Boekenberglei alleen.
(bedragen zoals meegedeeld door Vincent Stubbe, dienst Publieke ruimte van de Stad, op de Districtraadscommissie van Borgerhout op 18 januari 2021, te herbekijken via: https://districten-antwerpen.streamovations.be/sessions/reference/districtraadscommissie-borgerhout-18-januari-2021, vanaf minuut 33:50).

Tijdens het online infomoment over de keerlusplannen, georganiseerd door de Stad Antwerpen op 23 februari 2021, zei schepen Koen Kennis echter dat de 6 miljoen euro, waarvan sommigen beweren dat ze enkel zal dienen voor de aanleg van de nieuwe keerlus, ook zal dienen voor de heraanleg van de straten. De vraag is: klopte de informatie die Vincent Stubbe meedeelde, of heeft de schepen gelijk? Wat er ook van zij: de kosten zullen niet min zijn. Een dergelijke investering met publiek geld om één tramlijn in te korten met alle nadelige gevolgen vandien, vinden we geen goed idee.

Het online infomoment is te herbekijken via: https://www.antwerpenmorgen.be/nl/projecten/boekenberglei-heraanleg/doe-mee/boekenberglei-heraanleg-startvoorontwerp-infosessiefeb-2021.

Buurtwerkgroep Het juiste spoor is volledig akkoord met het weghalen van de bestaande keerlus aan Eksterlaar: deze is te gevaarlijk. Echter, dat met eenzelfde gemak een nieuwe keerlus zal worden aangelegd die ongeveer 9 keer zo lang is, en dat daarvoor op de nu al levensgevaarlijke kruispunten (Gitschotellei-Cruyslei en Cruyslei-Boekenberglei) extra tramsporen moeten worden aangelegd, vinden we hallucinant. Verkeersveiligheid is duidelijk een relatief begrip…

Op elke hoek van de Cruyslei zullen tramsporen liggen in 3 verschillende richtingen. Dit betekent ook: meer bochten en dus meer geluidsoverlast en trillingen. Hoewel veel Cruyslei-bewoners al jaren een oplossing vragen voor de overlast van het lawaai en de trillingen, meldde De Lijn dat er bij recente metingen geen abnormale vaststellingen werden gedaan. Als de toestand in de Cruyslei de norm blijkt te zijn, dan houden wij ons hart vast voor wanneer er nog eens 3 extra trambochten bij zullen komen.

Als de nieuwe keerlus er komt, impliceert dit nog meer nare gevolgen voor de buurt. Zo zullen veel bomen en parkeerplaatsten verdwijnen, zal de markt niet kunnen blijven staan op de Gitschotellei en verliest de middenstand haar broodnodige laad-en losruimte voor de deur.

Belangrijk om op te merken is dat dit alles wordt doorgevoerd zonder dat het openbaar vervoer in onze buurt er beter van wordt. Integendeel, op termijn zal enkel M9 nog als noemenswaardige verbinding aanwezig zijn (zie verder). Dit terwijl de huidige situatie voor Deurne-Zuid vele malen gunstiger is…

Ondertussen is nochtans duidelijk geworden dat, met verschillende andere reeds bestaande keerlussen in de buurt, en met de alternatieve voorstellen van Het juiste spoor, TreinTramBus, pvda en Groen heel wat andere pistes mogelijk blijken, waarin geen nieuwe keerlus nodig is en waarin het aanbod aan openbaar vervoer er wel op vooruit gaat.

6 miljoen euro is ontzettend veel geld dat, zeker in deze moeilijke coronatijden, nuttiger zou kunnen worden besteed in onze ogen.

Schets van de toekomstige situatie.

Wat Deurne-Zuid betreft, vallen ons ook nog de volgende zaken op in het nieuwe vervoersplan:

- Tramlijn M9 (komende van Park and Ride Melsele) zal overgaan in tramlijn M2 (komende van Park and Ride Schoonselhof) ter hoogte van het nieuwe zwembad aan het Rivierenhof (en vice versa), dit wordt de befaamde Noord-Zuid verbinding. Mooi op papier, maar in de praktijk lijkt deze constructie ons weinig levensvatbaar. Tramstellen zullen tien minuten stilstaan ter hoogte van het nieuwe zwembad, om pas daarna verder te rijden onder het nieuwe lijnnummer. Die 10 minuten dienen als buffer om eventuele vertragingen op te vangen. Lijnen M9 en M2 zijn echter immense stadslijnen die vanuit de andere kant van Antwerpen komen. Vertragingen zijn dus zeker te verwachten en zullen vaak langer dan 10 minuten duren (recent bleek zelfs dat elke dag gemiddeld 60 geplande Antwerpse tramritten uitvallen: https://www.gva.be/cnt/dmf20210119_97729836). Wanneer deze situatie niet houdbaar is, zal men in alle waarschijnlijkheid lijnen M2 en M9 terug laten keren aan de nieuwe keerlus, want daarvoor hoeven er geen extra kilometers gereden te worden, en dat kost bijgevolg niets extra voor De Lijn. Op die manier vervallen we terug in één van de oudere voorstellen van De Lijn waarbij er minstens elke 1,5 minuut een tramlijn door de Cruyslei zal donderen, wat gewoonweg teveel is.

- De nieuwe keerlus is maar liefst 1,1 kilometer lang en wordt enkel en alleen aangelegd voor T10 in de nieuwe plannen. Wij kunnen dit moeilijk geloven. Zodra de keerlus er ligt is het namelijk veel gemakkelijker voor De Lijn om deze in te schakelen voor veel meer tramlijnen. Ook het feit dat men besluit 2 perrons aan te leggen aan de Sint-Jozefkerk, doet ons vermoeden dat De Lijn op termijn andere plannen heeft met de nieuwe keerlus. De enige garantie die onze buurt heeft op een normaal tramverkeer is dus wanneer deze keerlus er niet komt. Vanzelfsprekend dient er tegemoet gekomen te worden aan de noden van de Cruyslei-bewoners als het gaat over de overlast die de trams met zich meebrengen (supra), maar ook wat betreft de onaangepaste en onveilige haltes, het drukke tweerichtingsverkeer en de gevaarlijke situaties voor zwakke weggebruikers.

- Tramlijn T13 zal via de Herentalsebaan tot aan keerlus Silsburg rijden. Met de uitrol van het pre-metronetwerk (gepland vanaf 2024) zal deze lijn echter worden ingekort tot aan keerlus Stenenbrug, aan de rand van de stad. Dit betekent dat, op relatief korte termijn, keerlus Silsburg volledig onbenut zal zijn, en prima zou kunnen dienen om T10 te laten draaien. Het is namelijk een uiterste geschikte keerlus om 2 tramlijnen te laten draaien, en ze wordt nu al intensief gebruikt door de mensen uit de buurt rondom het Eksterlaar. Desalniettemin besluiten De Lijn en Stad Antwerpen dus om miljoenen te investeren in een nieuwe keerlus op slechts 2 kilometer van de Silsburg-keerlus!

Wat met de districten?

Het stadscollege keurde eind december 2020 het voorontwerp van de keerlusplannen goed. Dit gebeurde echter zonder dat er advies werd ingewonnen bij de betrokken districten (Deurne en Borgerhout). Normaal gezien is het andersom en vraagt men eerst een advies aan de districten.

Nochtans werd aan twee eisen van district Deurne allesbehalve voldaan: er is namelijk geen sprake van een neutrale parkeerbalans, noch van maximaal groenbehoud. Ook liet de districtsburgemeester weten dat, zolang de Eksterlaar-lus maar verdwijnt, het niet uitmaakt waar De Lijn haar trams laat draaien. Een ander alternatief, indien technisch haalbaar, is voor Deurne dus ook aanvaardbaar. En dat is er zeker.

District Borgerhout is al langer gekant tegen de keerlus. Op de districtsraad van maandag 1 maart 2021 dienden Groen en PVDA een motie in tegen de keerlusplannen (https://www.gva.be/cnt/dmf20210301_96414796). Opmerkelijk detail: sinds 2019 is de Gitschotellei niet langer de bevoegdheid van Borgerhout, maar wel van de Stad Antwerpen.

Als het zo duidelijk is dat de keerlus niet gewenst is, is het dan geen tijd om de zaken on hold te zetten en om, in samenspraak met de buurt, een plan mét breed draagvlak uit te denken in plaats het dossier er koste wat kost aan een sneltreinvaart door te duwen?

De keerlus en de opwaardering van onze straten

Het is duidelijk dat men de nieuwe keerlus aan de buurtbewoners wilt verkopen als zijnde een belangrijk onderdeel van de opwaardering van de straten in kwestie. De Gitschotellei, de Drakenhoflaan en de Boekenberglei zijn al tientallen jaren toe aan een heraanleg, maar deze opwaardering wordt nu gegijzeld door de nieuwe keerlusplannen van De Lijn en de Stad Antwerpen. Wij zijn vragende partij voor een heraanleg van de straten, maar dan wel mét inspraak van de buurtbewoners. Wat we ons bovendien afvragen is: hebben we als buurt dan enkel recht op investeringen wanneer we ook de nieuwe – en nutteloze – keerlus erbij nemen?

Ondanks de immense omvang van deze ingreep, die een grote impact heeft op de hele buurt, werden de buurtbewoners amper bevraagd of zelfs maar geïnformeerd. Het dossier is gestart in 2015, met één infomoment, en pas in februari 2021 werd er opnieuw naar de buurt toe gecommuniceerd in de vorm van een online infomoment. Dit was ook het enige moment waarop vragen over het voorontwerp konden worden gesteld. Spijtig genoeg werd niet eens iedereen uitgenodigd: sommige bewoners en middenstanders van de Gitschotellei en Drakenhoflaan ontvingen geen uitnodiging. Zij krijgen nochtans de grootste nadelen te slikken.

Het infomoment zelf bestond uit een 30 minuten durende presentatie waarbij de informatie voorbijflitste (te herbekijken via: https://www.antwerpenmorgen.be/nl/projecten/boekenberglei-heraanleg/doe-mee/boekenberglei-heraanleg-startvoorontwerp-infosessiefeb-2021). Voor veel bewoners was dit de eerste keer dat ze de informatie konden bekijken. Na de presentatie was er nog een half uurtje de tijd om vragen te stellen, en daarmee was de “buurtparticipatie” afgesloten. Een verslag met alle vragen en antwoorden zal wel online beschikbaar worden gemaakt. Wanneer we dit mogen verwachten is nog niet duidelijk. Hoe bewoners zonder computer of internet aan deze informatie moeten geraken is ons evenmin duidelijk.

Hoewel het een voorontwerp betreft, werd er duidelijk gezegd dat de grote lijnen nu reeds vastliggen en men daar niets aan ging veranderen. Met andere woorden, we kunnen nog discussiëren over een parkeerplek hier en daar, maar aan de kern van de zaak zal men niet meer raken - ondanks dat we als buurt nooit bevraagd zijn geweest.

Hieronder volgt een selectie van belangrijke bezorgdheden die we hebben bij deze plannen. We hebben ons telkens gebaseerd op een knipsel uit het officiële voorontwerp, aangevuld met wat extra toelichting, ter verduidelijking. We benadrukken hier graag dat er ook positieve elementen in de plannen zitten, zoals betere fietspaden, maar de aanwezigheid van de nieuwe keerlus brengt duidelijk een hele hoop problemen met zich mee die een echte opwaardering van onze straten teniet doet.

Het nieuwe kruispunt aan de Drakenhoflaan-Boekenberglei. Leveringen aan de apotheek of de bakkerij zullen wegens verlies aan parkeermogelijkheden het doorgaand verkeer op het kruispunt ophouden. Wie van het noordelijke deel van de Boekenberglei naar het zuidelijke deel wilt geraken, zal meermaals alle verkeersstromen (tram, fietsers, voetgangers, auto’s) moeten kruisen. Er zijn geen verkeerslichten voorzien. Veel ouders zijn nu al doodongerust wanneer hun kinderen dit kruispunt, maar ook de kruispunten Cruyslei-Gitschotellei en Cruyslei-Boekenberglei moeten oversteken.

Het nieuwe kruispunt Cruyslei-Boekenberglei. Voortaan zullen er uit alle richtingen trams in- en uit de Cruyslei rijden. Buurtbewoners weten hoe gevaarlijk dit kruispunt nu al is, en dit is ook duidelijk zichtbaar in de verkeersstatistieken. De extra trambochten zullen de situatie er niet overzichtelijker op maken. Bovendien zullen ze zorgen voor extra geluidshinder en trillingen. Let ook op de kleine afstand tussen de grote zomereiken en de trambedding (de kroondiameters werden niet meegenomen op de plannen, maar komen makkelijk tot over de trambedding). De groei- en overlevingskansen van deze bomen worden dus ingeperkt.

Het nieuwe kruispunt Gitschotellei-Cruyslei. Net zoals op het andere kruispunt, zorgt de extra trambocht voor een nog onveiligere verkeerssituatie en een onoverzichtelijk kruispunt. Aangezien het hier een invalsweg naar de stad betreft, zal het verkeersregime 50 km/uur gelden, voor auto’s en trams. Nochtans bevindt de in- en uitgang van de Vlinderboom zich vlak aan dit levensgevaarlijke kruispunt. De extra bochten zullen ook hier voor geluidshinder en trillingen zorgen.

Ook de opwaardering van de Boekenberglei wordt gegijzeld door de aanwezigheid van de dubbele tramhalte en tramsporen. Niet alleen zijn de huidige grote zomereiken in gevaar, ook het aantal parkeerplaatsen daalt drastisch en wordt gereduceerd tot 1/3e van de huidige capaciteit. Een zeer groot deel van de rijweg wordt vrijgehouden voor langsparkeren (B) terwijl aan die kant van de weg bijna uitsluitend uit woningen met garages bestaat. Het aantal parkeerplekken aan die kant is dus op één hand te tellen.

De bewoners van de Gitschotellei-Drakenhoflaan krijgen misschien wel de zwaarste lasten te verduren dankzij de nieuwe keerlus. De “opwaardering” van de straten zal voor hen resulteren in een trambedding op korte afstand van de gevels, met overlast van geluid en trillingen tot gevolg. De woningen daar beschikken niet over een voortuin die als buffer kan dienen. Daarnaast verliest die kant van de Gitschotellei al zijn bomen en worden er maar een paar nieuwe aanplantingen voorzien. De bewoners die nu uitkijken op de mooie grote lindes en platanen, zullen in de toekomst dus mogen uitkijken op een grijze trambedding.

De goednieuwsshow

Het is duidelijk dat men vanuit de Stad Antwerpen en De Lijn een goednieuwsshow brengt rond de aanleg van de nieuwe keerlus. Een goed voorbeeld hiervan is het interview met Deurnes districtsschepen Freddy Lorent, waarin hij een wel heel rooskleurige versie van de feiten meedeelt (https://www.gva.be/cnt/dmf20201221_98147066). Op onze vraag om dit alles verder te bespreken omdat het volgens ons een wel heel selectieve lezing van de feiten was, is nooit antwoord gekomen. Hieronder vindt u onze opmerkingen terug. Oordeelt u vooral zelf.


(1) de woensdagmarkt kan waarschijnlijk blijven, werd er gezegd. Op de raadscommissie van Deurne d.d. 14/12/2020 kon de stad hier echter geen enkele garantie over geven. Op het online infomoment d.d. 23 februari 2021, zei schepen Koen Kennis kordaat dat de markt niet kan blijven op dezelfde locatie. Over een eventuele alternatieve locatie werd niet gesproken. Zelfs indien die alternatieve locatie gevonden wordt, zal het voor de marktkramers een aderlating zijn om de goed draaiende markt-locatie op de Gitschotellei te verlaten en een nieuwe markt op te bouwen elders in de buurt.


(2) meer bomen dan voordien, werd er gezegd. Over de bomen op de Boekenberglei is er nog steeds geen volledige duidelijkheid en de kans is groot dat men zeker twee van de eeuwenoude zomereiken waarlangs de tram rijdt moet rooien, waaronder een ‘Toekomstboom’ met een stamomtrek van bijna 300 cm. Ook de andere oude zomereiken zijn in levensgevaar en dreigen in de jaren die volgen af te takelen omdat de wortelstructuur niet voldoende gevrijwaard wordt. De geschiedenis leert tevens dat nieuwe aanplantingen op de Boekenberglei amper kans op slagen hebben (reeds 186 pogingen voor nieuwe aanplantingen werden ondernomen).

De Boekenberglei is één van de slechts twee resterende zomereikendreven die onze stad nog rijk is. De Venneborglaan is de andere dreef en die is beschermd als straatbeeld. Waarom is dit niet mogelijk voor de Boekenberglei? Met het rooien van de bomen verdwijnt een eeuwenoud straatbeeld – deze bomen maakten ooit deel uit van het Boekenbergpark - en dit is onomkeerbaar. Daarenboven zijn we van mening dat ook de andere bedreigde bomen in dit verhaal (vooral platanen en lindes) niet zouden moeten wijken in het kader van deze keerlus-plannen. Omdat élke grote boom in een stedelijke omgeving van onschatbare waarde is en niet waardig vervangen kan worden door een nieuwe aanplanting van beperkte omvang.


(3) de verkeerssituatie wordt er net niét veiliger op in onze ogen. De kruispunten Cruyslei-Gitschotellei en Cruyslei-Boekenberglei zijn nu reeds dé zwarte punten in Deurne (officiële ongevallenstatistieken zijn te vinden op onze website). In de plannen voegt men er een nieuwe in- en uitrit voor een tram toe (tot drie rijrichtingen in en uit de Cruyslei), zonder duidelijk te maken welke ingrepen zullen plaatsvinden om het veiliger te maken op deze plekken. Zeer veel autoverkeer zal geconcentreerd worden aan kruispunt Drakenhoflaan (één rijstrook in elke richting, tevens bedoeld als hoofdinvalsweg om naar het centrum van Antwerpen te rijden) en zal aldaar een nieuw zwart punt creëren. Studies naar de verkeersdoorstroming hebben wij tot nu toe niet kunnen inkijken. Zulk een studie lijkt ons een minimale vereiste.

 

(4) op het stuk Boekenberglei tussen Drakenhoflaan en Jozef Verbovenlei blijven slechts 44 van de 149 parkeerplaatsen over. U kan zich de chaos en het chagrijn dat dit gaat teweeg brengen makkelijk inbeelden. Nochtans had het district Deurne een neutrale parkeerbalans opgenomen als een van de vereisten. Is deze eis niet langer van toepassing?


(5) het "ééngemaakte" fietspad bestaat ook nu al. De kruispunten blijven wat ze zijn en worden zelfs gevaarlijker. Het enige positieve is dat de erbarmelijke staat van de huidige fietspaden op de Boekenberglei en Drakenhoflaan/Gitschotellei wordt verbeterd, maar dat kan ons inziens ook zonder een onnodige ingreep van 6 miljoen euro voor een nieuwe keerlus.


(6) in deze tijden waarin iedereen de broeksriem moet aantrekken, wil de Stad willens nillens miljoenen euro’s investeren in een onnodige keerlus. Met de uitbouw van het premetronetwerk onder de Herentalse- en Turnhoutsebaan vanaf 2023-2024 kan keerlus Eksterlaar binnen 2 jaar probleemloos vervangen worden door keerlus Silsburg. De originele plannen zijn opgemaakt in een tijd waarin dit geen optie was, maar die situatie is ondertussen veranderd. De plannen zouden dus ook binnen deze nieuwe context herbekeken moeten worden.